Achter de schermen van musea: uitdagingen, tips en praktijkvoorbeelden

Hoe trek je als museum buiten de stad een jonger publiek aan? Wat doe je als ervaren medewerkers voet bij stuk houden bij veranderingen? En welke partners kunnen helpen om nieuwe doelgroepen te bereiken? Tijdens een recente breakout-sessie bij museumCONNECTmusées, begeleid door Emmanuelle Verhagen, bogen verschillende musea zich over deze herkenbare uitdagingen. Ze gaven elkaar tips, wisselden ervaringen uit, stelden kritische vragen en moedigden elkaar aan. De belangrijkste les van de dag? Duurzame verandering begint altijd met een goede dialoog.

Wie is Emmanuelle Verhagen?

Emmanuelle is een ervaren bestuursvoorzitter en strateeg met een MBA en Guberna-achtergrond , gespecialiseerd in het begeleiden van organisaties door complexe culturele en structurele transformaties. Als Voorzitter en Directeur van het Belgisch Charter Diversiteit adviseert zij CEO’s en besturen over diversiteit, inclusie en de bredere vraagstukken van duurzaam ondernemen.

“Denk actief na over wie je stakeholders zijn: welke stakeholders ken je al? Welke nog niet? En wat leeft er precies bij hen?” - Emmanuelle Verhagen

Toegankelijkheid en het belang van stakeholders

Een museum buiten het stadscentrum trekt nu eenmaal minder toevallige bezoekers. Een mogelijk initiatief om deze uitdaging op te lossen: Zet twee keer per week een shuttlebus in om bezoekers van en naar het museum te brengen Een mooie investering die de komende tijd grondig geëvalueerd wordt.

De shuttlebus was slechts één voorbeeld van hoe musea drempels proberen weg te nemen. Tijdens de sessie ging het ook uitgebreid over het belang van partnerschappen om nieuwe doelgroepen te bereiken. Denk aan OCMW’s, buurtwerkers en sociale organisaties. Een mooi praktijkvoorbeeld werd gedeeld met de groep: voor een tentoonstelling werden intermediairs uit zorg- en welzijnsorganisaties, buurtwerkingen en diverse gemeenschappen uitgenodigd voor previews en een begeleide rondleiding. Tijdens dit bezoek kregen zij niet enkel uitleg over de tentoonstelling, maar ook over de ticketverkoop en kortingssystemen (zoals de UiTpas) - inclusief wie hier recht op heeft en hoe je dit aanvraagt. Op deze manier kunnen deze organisaties hun doelgroepen beter informeren en begeleiden richting het museum.

Zaken die voor museummedewerkers vanzelfsprekend lijken, zijn voor het publiek vaak helemaal niet zo logisch of evident.

Vrijwilligers en scholen zijn belangrijke stakeholders. Musea kunnen een veilige, laagdrempelige context bieden om moeilijke maatschappelijke thema’s bespreekbaar te maken. Een kans die veel potentieel biedt. De sleutel ligt in vroeg plannen en leerkrachten zoveel mogelijk ontzorgen. Een goede omkadering maakt het voor leerkrachten makkelijker om rond een museumbezoek lessen uit te werken. Daarnaast plannen leerkrachten hun lessen ver van tevoren; het najaarsaanbod moet idealiter al voor de zomervakantie worden doorgegeven.

Rond vrijwilligerswerking waren de tips helder: activeer ze voortdurend en geef ze een duidelijke rol. Geef je ze te weinig te doen, dan haken ze af. Kwaliteit gaat hierbij boven kwantiteit: een kleine, warme kern van zeer geëngageerde vrijwilligers is vaak waardevoller dan een grote groep vrijwilligers die slechts sporadisch betrokken is.

Cultuurverandering op de werkvloer

Grote uitdagingen liggen niet alleen buiten, maar ook binnen de museummuren. Hoe ga je om met medewerkers die al jaren op dezelfde manier werken, terwijl nieuwe collega's nog hun plek zoeken binnen de organisatie?

Volgens Emmanuelle begint alles bij dialoog. Neem de tijd om je collega's echt te leren kennen en ontdek wat hen motiveert. Een eenvoudige vraag als "Wanneer ben jij succesvol voor jezelf?" kan al veel blootleggen over verwachtingen, ambities en werkstijlen. Daarnaast helpt een gedeelde visie, gekoppeld aan enkele kernwaarden. Maar die mogen niet enkel op papier staan; vertaal ze naar concreet gedrag. Belangrijk is dat iedereen hierbij betrokken wordt en om voortdurend in dialoog te blijven, om zo een wij-zij denken te vermijden.

Ook verandering zelf mag volgens Emmanuelle minder zwaar aanvoelen. Stel nieuwe ideeën voor als een experiment: we proberen het uit, evalueren samen en sturen bij waar nodig. Zo creëer je een veilige omgeving waarin mensen makkelijker mee durven bewegen.

Eén conclusie stond na 45 minuten alvast vast: de beste oplossingen ontstaan zelden alleen. Door ervaringen uit te wisselen, vragen durven te stellen en verschillende perspectieven samen te brengen, kunnen musea veel van elkaar leren. Emmanuelle voegde daar nog twee praktische tips aan toe: formuleer je doelstellingen volgens het SMART-principe en maak kleine successen zichtbaar: vier ze!

Terug naar overzicht